Gülevi Safranbolu / Bir Kültür Turizmi Projesinin Kuramsal Arka Planı

İbrahim Canbulat, Y. Mimar

21. yüzyıla girerken koruma ve restorasyonun felsefi ve kuramsal altyapısı oluşmuş bulunuyor. Bugün ICOMOS tüzükleri hemen bütün ayrıntıları kurallara bağlamış, ayrıca geçen 160+ yılda[*] korumanın teknik boyutu -sınama yanılma süreçleri de dâhil- belirginlik kazanmıştır. Ancak son 20+ yıldır Kültür Turizmi kaçınılamayacak bir gerçek olarak hızla gelişmesini sürdürmektedir. Bütün dünyada artık kültürel miras ile kültür turizmi marazi bir ilişki içindedir.

Geçen 20 yılda Safranbolu’da 60’ın üzerinde tarihi konak turizm amaçlı olarak restore edilmiş; yaklaşık 1200’ün üzerinde yatak kapasitesi yaratılmış bulunmaktadır. Gülevi Safranbolu projesi bu bağlamda, Osmanlı konaklarının turizm amaçlı olarak restorasyonu konusunda olumlu örnek yaratma amacı yanında, yalnızca konaklama değil, kültür turistinin ilgi alanı içinde olan somut olmayan kültürel miras öğelerini de katarak bir yaşam tarzı yaratma çabasıdır.

Bir yapının restorasyonu kendi başına bile bir sorunsalken, tarihi bir konağı turistik amaçlı olarak işlevlendirmek daha karmaşık süreçleri ve yaklaşımları gerektirmektedir. Bunları katmanlar olarak tanımlamak mümkündür. En alt katmanda uyulması zorunlu teknikler manzumesi olarak “koruma ve restorasyon” bulunmaktadır. Kültür turistinin gözünde restorasyon sürecinin kendisi de, ortaya çıkan yapı kadar değerlidir. Bu nedenle tarihi yapıda restorasyon sürecinin bazı kesitlerinin dürüstçe teşhir ediliyor olması yerinde olmaktadır.

Bunun üzerinde ise –ancak sıkıca bağlantılı olarak- yeni işlev verme ve bu işlevin gerektirdiği fiziksel modifikasyonlar ve eklemeleri gerçekleştirme süreçleri bulunur. Ancak, söz konusu modifikasyon ve eklemeler, tarihi yapının arkitektoniğini hiç bir koşulda bozmamalıdır.

“Tourist Want ‘Authenticity’ but Not Necessarly Reality”[†]: Yıkanmak için mahalle hamamının kullanıldığı geçmiş günlerden geriye kalan kısıtlı yunmalıklara siz bugün banyo–tuvalet işlevi sıkıştıramazsınız. Sıkıştırsanız bile en duyarlı kültür turisti bile ortaya çıkan sonuçtan yakınır. Geçmişte dolaptan çıkarılıp yere seriliveren yer yataklarına bugün hemen kimseyi yatıramazsınız. Hiç bir konuğa zorla ayakkabılarını çıkaramazsınız. Ne kadar kaçınırsanız kaçının hareketli mobilyaları café, bar, restoran, toplantı salonu gibi alanlarda kullanmak zorundasınızdır. Kültür turizmi “experience” turizmi olarak isimlendirilse de, deneyimin ölçüsü hiç bir şekilde çağdaş yaşamın alışkanlıkları dışına taşamamaktadır.

Uzamın bir yer olabilmesi, onunla iletişim kurmaya çalışan kişiye bir mesaj verebilmesiyle mümkündür. Bu mesajlar sosyokültürel süreçler sonucu oluşan konuğun kişiliği ve geçmiş deneyimleriyle şekillendiği kadar, yer’in ona ilettiği mesajların ya da kullandığı sembollerin açık ve doğru olmasıyla kaimdir. Yalnızca, geçmişin mesajlarını bugünün koşullandırmaları ışığında yorumladığımızı unutmamak gerekir[‡]. Alt katmanlara dönersek, yer’in geçmişten günümüze taşıdığı mesajların restorasyon ve yeniden işlevlendirme süreçlerinde silinmemiş olması, çarpıtılmaması mimarın önemli bir sorumluluğudur.

Bütün bu süreçler ancak duyarlı bir tasarım yaklaşımıyla gerçekleşebilir[§].

http://www.guleviSafranbolu.com


[*] John Ruskin. “The Lamp of Memory: I.” Nicholas Stanley Price, M. Kirby Talley Jr. ve Alessandra Melucco Vaccaro (Derleyenler). Historical and Philosophical Issues in the Conservation of Cultural Heritage. The Getty Conservation Institute. Los Angeles. 1996. Sayfa: 42 – 3.

[†] Bob McKercher, Hilary du Cros. Cultural Tourism. The Haworth Hospitality Press.Binghamton NY. 2002: sayfa: 40.

[‡] Melanie Smith. “Space, Place and Placelessness in the Culturally Regenerated City”, Greg Richards (Derleyen). Cultural Tourism – Global and Local Perspectives. TheHaworth Hospitality Press. New York. 2007. Sayfa: 91-112.

[§] Aylin Orbaşlı. Tourists in Historic Towns – Urban Conservation and Heritage Management. E & FN Spon. Londra ve New York. 2000. sayfa: 182-3

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s