Bir Turistik-Tarihi Kent Olarak SAFRANBOLU[1]

İbrahim Canbulat, Y. Mimar

Safranbolu, ülkemizdeki ilk turistik-tarihi[2] kenttir ve benzer kentlere örnek olma özelliği vardır. Bu nedenle Safranbolu’nun bir turistik-tarihi kent olarak gelişmesindeki evreler iyi incelenmelidir. Safranbolu’nun Cumhuriyet dönemini incelerken, onu üzerindeki en önemli etkiyi yaratan Karabük’ten ayrı düşünmek olanaksızdır. O kadar ki, “Karabük olmasaydı, Safranbolu bugünkü gibi olmazdı”. Bu cümleyle olumlu bir saptamadan çok bir etkilenme gerçeğinden söz ediyorum. Bu etkilenmenin şekli ve sonuçları sunumda tartışılmaktadır. Bu yazı bir durum saptamasıdır. Çözüm önermeyen bu sunumla, Safranbolu’da gelinen noktanın çarpıklığı kalın çizgilerle belirtilerek, katılımcıların dikkati çekilmek istenmektedir.

 

Sanayileşme Evresi

1927 yılında yapılan ilk nüfus sayımına göre Safranbolu’da 5 218 kişi yaşamaktadır. 1935 sayımında bu sayı 5 571 olur. 1 Haziran 1934’te Karabük’e ilk tren gelmesine, 3 Nisan 1937’de temeli atılan Karabük Demir Çelikİşletmeleri’nde ilk demir üretiminin 10 Eylül 1939’da olmasına karşın, Safranbolu nüfus kaybeder. Bunda İkinci Dünya Savaşı nedeniyle muvazzaf askerlik ve ekonomik sıkıntılar neden olabilir. 1945 nüfus sayımına göre kentsel nüfus 5 164’e inmiştir. KDÇİ’nin (Karabük Demir Çelikİşletmeleri) açılmasından hemen önceki bu evrede artık Safranbolu yalnızca bir yerel pazaryeri ve idari merkez haline inmiş bulunuyordu[3]. Bu yıl Safranbolu’nun kentsel tarihinde bir dönümdür ve bundan sonra Safranbolu artık düzenli olarak nüfus kazanacaktır[4]. Bugün Safranbolu yaklaşık 40 000 nüfusuyla, hala Batı Karadeniz Bölgesi’nin nadir nüfus artışı görülen kentlerinden biridir.

 

Bir Tarihi Kent Olarak Safranbolu

1966 yılında Karabük ile birlikte Safranbolu’nun da imar planı yapılmıştır. İmar planında Safranbolu’nun korunmasıyla ilgili olarak ilke kararları da alınmıştır. Bu Safranbolu’nun tarihi bir kent olma yolunda bir dönüm noktasıdır. Sonrasında bireylerde gelişen koruma bilinciyle devamı gelmiştir. Tümüyle kişisel olanaklarla Emin Hocazade Ahmet Konağı restore edilmiş, Safranbolu’ya kendini koruyan kent sıfatını kazandıran Belediye Meclisi’nin koruma kararları alınmış[5]; 8 Ekim 1976’da Resmi Safranbolu Koruma Kararı devreye girmiştir. 2 Mayıs 1985’te ise koruma altına alınması gereken yapıların listesi Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. Bu arada, Kültür Bakanlığı, Kaymakamlar Evi ve Yemeniciler Arastası’nın restorasyonlarını gerçekleştirmiştir.

 

Bir Turistik-Tarihi Kent Olarak Safranbolu

25 yılın sonunda KDÇİ çalışanlarının yoğun olarak konaklama için tercih ettikleri Safranbolu’nun nüfusu 1995 yılında yapılan sayımda 27 576 olarak saptanmıştır. 90’lı yıllar turistik-tarihi kent olma yolunda önemli atılımların yapıldığı yıllardır. TTOK, Havuzlu Asmazlar Konağı’nı restorasyon sonunda bir otel olarak işletmeye almıştır. Yine bu yıllarda Kaymakam Muammer Aksoy’un girişimleriyle Ev Pansiyonculuğunun geliştirilmesi amacıyla önemli çalışmalar yapılmış; eğitim programları düzenlenmiştir. Kültür Bakanlığı bu kez de Arasta Arkası Sokak ve Hükümet Sokağı’nda sağlıklaştırma çalışmaları yapmıştır. Hepsinden daha önemlisi 1994 yılında Safranbolu UNESCO Dünya Mirası listesine alınmıştır.

Sanayisizleşme

Kanımca, Safranbolu’nun turizm konusunda “take-off”u KDÇİ’nin 30 Mart 1995’teki özelleştirilmesi ve yeniden yapılanmasından aşırı derecede etkilenmiştir. 1981’de 13 269 çalışanı olan KDÇİ’nde bu sayı özelleştirmenin yapıldığı 1995 yılında 4 289’a gerilemiştir[6]. Bu yalnızca KDÇİ’den yaklaşık 9 000 kişinin ayrılmış olması demektir. Diğer yandan kurumun o güne kadar sağladığı ekonomik örüntüde çalışan önemli sayıda ticari ve sanayi işletmesi devreden çıkmıştır. Bunlardaki iş gücü kaybı da dikkate alınmalıdır. Bunu Sanayisizleşme olarak isimlendiriyorum[7]. Bir yandan kıdem tazminatlarını, ikramiyelerini almış bir genç emekli nüfus, diğer yandan sermeyesi ve iş gücü devre dışı kalmış iş adamları plansız (daha doğrusu fizibilitesiz) olarak turizme girmeye başlamışlardır. Liberal ekonominin plansız ve programsızlığı adeta Safranbolu’yu bugünkü noktaya sürüklemiştir. Safranbolu’nun, iş adamları, bazen tek başına bazen de bir araya gelerek bugün 2 500 kadar olduğunu tahmin ettiğimiz yatak sayısı için önemli yatırımlar yapmışlardır. 1997 – 2009 yılları arasında geceleme sayısı yalnızca 3 misline çıkarken, yatak kapasitesi 15 kat artmıştır. Bundan daha vahimi ortalama doluluk oranı 2001-2009 yıları arasında yalnızca %18 olarak bulunmaktadır[8].

Konak Oteller

Bugün Safranbolu’nun 90 konağı yaklaşık 27 milyon TL harcanıp[9], restore edilerek otel olarak işletmeye alınmıştır. Bu konaklarda toplam 630 oda ile 1 500 yatak kapasitesi yaratılmış bulunmaktadır. Yüksek yoğunluklu yapılanmanın konaklar üzerinde geri dönülemez tahribatı göz ardı edilmektedir[10]. Safranbolu’nun UNESCO Dünya Mirası olmasındaki en önemli nedenlerden biri olan “Yaşayan bir Kent” olması ciddi tehdit altındadır. Gidiş tüm konakların turistik amaçla kullanılması yönündedir[11]. Gelinen noktada gerek işletmeciler, gerekse yöneticiler çözüm arayışındadırlar ancak ne yazık ki bir başarı sağlayamamaktadırlar. Bu yazının kapsamı dışında olmakla birlikte, arayışların günübirlik turisti çekmesi yanında hediyelik eşya ve hizmetler sektöründeki[12] paralel çarpık yaklaşım nedeniyle Çarşı’nın (Tarihi Merkez) fiziki ve sosyal yapısı da tehdit altındadır.

Nüfus Hareketi

Grafikte görüleceği gibi, Safranbolu’da 1945’ten bu yana düzenli bir nüfus artışı olmaktadır. Nüfus artışı ile turizmin gelişmesi arasında doğrudan bir bağ kurmak doğru olmaz kanısındayım. Safranbolu’nun ilk evrede kendi kırsalından nüfus aldığı çok açıktır[13]. Bunun en önemli nedeni sanayileşmedir ve başka bir deyişle KDÇİ ve giderek onun yarattığı yan sanayi, haddehanelerdir ve gereksindiği hizmet işletmeleridir. 1995’te özelleşmesiyle emekli olan 9 000 kişiden köken itibariyle Safranbolulu olanların kenti terk etmediklerini düşünüyorum. Bu dönemde bilindiği üzere asıl nüfus kaybı Karabük’te görüşmüştür. Bugün Safranbolu hala önemli bir emekli kentidir. Turizm gelirlerinin yaklaşık yıllık 2 milyon TL olmasına karşın emekli maaşlarının 7 milyon TL civarında olduğunu hesaplıyorum[14].

Sonuç

Safranbolu’da aşırı bir yatak kapasitesi ortaya çıkmış bulunmaktadır. Artış hala sürmektedir. Karsızlığın doğal sonucu olarak işletmelerin aralarındaki fiyat rekabeti kıyasıya sürmektedir. Bunun bedelinin ise hizmet standartlarında düşme olması, kaçınılmazdır. Sonucunda Safranbolu, daha kısıtlı bütçesi olan turisti tatmin edebilecek noktaya doğru gerilemektedir. Safranbolu’nun yatak kapasitesi adeta hafta sonları doluluk için belirlenmiştir. Turizmin haftanın günlerine ve aylara düzgün dağılması amacıyla yapılan turizmin çeşitlendirilmesi amaçlı arayışlar ise önemli kazanımlar getirmemektedir[15]. Bütün bunlar plansız sanayisizleşmenin doğal sonucudur. Avrupa’da sanayisizleşme belli bir planla kontrollü bir şekilde gerçekleştirilmekte, geçişin getireceği sosyo-ekonomik sorunlara çözüm aranmaktadır. Karabük örneğinde ise KDÇİ’nin özelleştirmesinin getireceği sosyo-ekonomik sorunlar hiç bir şekilde dikkate alınmamıştır. İlk bakışta Safranbolu sanayisizleşmeyi sorunsuz gerçekleştirmiş gibi gözükmekle birlikte, geleceğe yönelik sorun biriktirir durumdadır. Safranbolu’nun giderek sürdürülebilir kültür turizmini gerçekleştirmesi risk altına girmekte; bundan daha tehlikelisi en önemli somut kültürel mirası savurganca kullanmaktadır.

 

[1] Bu sunum 29–30 Ocak 2010 günleri ÇEKÜL’ÜN katkılarıyla gerçekleştirilen BAKAB (Batı Karadeniz Kalkınma Birliği), Safranbolu Toplantısı’nda yapıldı.
[2] Biraz da kafa karıştıran bu tanım “Tourist-Historic City” karşılığı olarak kullanılmaktadır. G. J. Ashworth & J. E. Tunbridge, The Tourist-Historic City / Retrospect and Prospect of Managing the Heritage City, Pergamon, Amsterdam, etc. 2000.
[3] Safranbolu’nun bir turistik-tarihi kent bağlamında koruma boyutu “Safranbolu’da Koruma” başlıklı yazımda ayrıntılı bir şekilde anlatılmaktadır. Gönül Putlar (Hazırlayan), Yapılar Fora / Mustafa Pultar’a Armağan Kitabı, Tetragon, İstanbul, 2010, sayfa: 261–70.
[4] Bu dönem için: Aytekin Kuş (Derleyen), Belediye Başkanı Gadartalıoğlu Osman Akın’ın Özel Arşivinden: Bir Zamanlar Safranbolu, 1931–1946, Safranbolu Belediyesi Kültür Hizmeti, Safranbolu, Mart 2009.
[5] Bu dönem için: Kızıltan Ulukavak, Safranbolu’da bir Zaman; bir Başkan… (1974–1980), Safranbolu Belediyesi Kültür Hizmeti, Safranbolu, Ocak 2005.
[6] Naim Bulungiray, Özelleştirmenin Sosyo-Ekonomik Etkileri Üzerine bir Uygulama: Kardemir Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, İktisat Politikası Anabilim Dalı, İstanbul, 2006.
[7] Bu kavramı ilk ben kullandım diye düşünürken bir yüksek lisans tezine ulaştım. Özellikle Sanayisizleşmenin Karabük görüntüsü için başvurulması gereken önemli bir kaynaktır. Murat Çevik, Sociospatial Impacts of Deindustrialization: A Case of Karabük, A Thesis Submitted to the Graduate School of Natural and Applied Sciences of the Middle East Technical University, Ankara, 2003.
[8] Genel olarak konaklama tesislerinde karlılık eşiği olarak kabaca %40 doluluk kabul edilir. Buna karşın Safranbolu’da hala tasfiyeler ya da konsolidasyonlar gözlenmemektedir. Bunun kanımca en önemli nedeni işletme sahiplerinin çoğunlukla asıl işlerinden gelir sağlıyor olmalarıdır.
[9] Konak başına alım, proje ve restorasyon bedelleri toplamı olarak 300 000 TL hesabıyla.
[10] Canbulat, ibid
[11] Son Koruma İmar Planı’nda bu yönde kısıtlamalar getirilmesi çok olumludur.
[12] Emekliler hediyelik eşya dükkânları açmışlardır.
[13] Şu anda kırsal nüfus 8 000’e düşmüştür.
[14] Safranbolu Emekliler Derneği’nin 7 000 üyesi vardır.
[15] Safranbolu’nun hafta içi konaklama kapasitesini bir yere kadar pazarlamacılarla değerlendirmektedir.
Advertisements

Safranbolu’nun Havuzlu Konakları

İbrahim Canbulat, Y. Mimar

 

 

Giriş

Kısa bir süre etkin olduğum Safranbolu Kültür ve Sanat Derneği, 2010–11 yıllarında Sayın Beate Ünal’ın önerisiyle Safranbolu’nun Havuzlu Konakları’nı araştırmak ve yayınlamak kararı almıştı. Bunun devamında, Augsburg Üniversitesi ile birlikte çalışma olanakları da araştırıldı[1]. Metodoloji olarak öncelikle Safranbolu’da bulunan havuzlu konakları dökümünün ve durumlarının saptanması, diğer yandan dünyada varsa örneklerinin derlenmesine karar verildi. Başlangıçta Sayın Aytekin Kuş’un sağladığı listeden yola çıkıldı[2]. Kuş’un listesinde 8 kadar havuzlu konak ismi verilmekteydi. Bir yandan arşivimdeki görselleri derlerken, bir yandan da Kuş’un listesinde bulunan konakları Ünal ve Sayın Ahmet Işık’la teker teker ziyaret ederek hâlihazır durumlarını fotoğrafladık. Arazi çalışması sırasında görüşülen Safranbolulular üzerinden sayı bir anda 15’i buldu. Sonunda, havuzlu konakların tahminlerimizin üzerinde yaygın olduğu ancak önemli bir kısmının tehdit altında oldukları saptandı. Dünyadaki örneklerine ulaşma çabası ise tam bir başarısızlıkla sonuçlandı. Ne ülkemizde ne de dünyada Safranbolu havuzlu konaklarının bir örneği bulunamamıştı. Internet ve basılı kaynaklar üzerinden yapılan araştırmalardan da bir sonuç alınamadı[3].

2010 ve 2011 yılları Altın Safran Belgesel Film Festivallerinin ana teması olarak “Safranbolu Su Kültürü” başlığı benimsenmişti. Belediye Başkanımız Sayın Dr. Necdet Aksoy ve Koordinatör Sayın Dr. Sühendan Kumcu, 2011 etkinliği kapsamında gerçekleştirilecek olan panelin moderatörlüğünü bana verdiler. Bu bağlamda UNESCO Türkiye Milli Komisyonu ve ICOMOS Türkiye üyesi olan önemli sayıda akademisyen ve araştırmacı ile görüştüm. Sonuçta aynı noktaya ulaşıldı. Onlar da dünyada ya da ülkemizde havuzlu konakların varlıkları konusunda birbilgiye sahip değillerdi. ICOMOS Türkiye, panelin organizasyonunu üstlendi, ancak hala nedeni bilemediğim sebeplerle bu panel gerçekleşmedi. Araştırmalarımız sonuçlarının da sunulacağı panelde Safranbolu’nun Havuzlu Konakları’nın dünyada tekil bir örnek olduğu ve değerleri -büyük bir olasılıkla- en önemli kurumların yetkilisi akademisyenlerce belirlenecek ve akademik çevrelere duyurulacaktı.

Geçenlerde Safranbolu için çabalarını her zaman çok değerli bulduğum Sayın Mehmet Baki Duvan, aradı ve Safranbolu su kültürü ile ilgili bir çalışma yapmakta olduğunu ve varsa elimdeki bilgileri kendisiyle paylaşıp paylaşamayacağımı sordu. Kendisine -biraz da yukarıda aktardığım sürecin tıkanmış olmasının verdiği kırgınlıkla- Safranbolu’nun genelde Anadolu uygarlıkları ve özellikle Roma ve Osmanlı dizgesi içinde değerlendirildiğinde su kültürü konusunda diğer kentlere bir üstünlüğü olmadığını[4] asıl ilgi gösterilmesi gereken alanın Safranbolu’nun Havuzlu Konakları olduğunu söyledim[5]. Daha sonra da hem ulaşılan noktayı saptamak hem de –dilerim- olası geri dönüşlerle Safranbolu’nun Havuzlu Konakları’nın internet üzerinden tartışmaya açmak amacıyla, bu monografik yazıyı hazırladım.

 

Özellikleri

 

Suyun insanla olmazsa olmaz ilişkisi yanında mühendislik çözümleriyle kontrol altına alınmasının yarattığı hayranlık, suyun insanın yaşam alanına ve mimari mekâna yerleştirilmesinin en önemli nedenleridir. Bu bağlamda suyun yalnızca kentsel mekânda değil, olanaklı kesimin evlerinde de mimari bir veri olarak kullanıldığı sınırsız sayıda örneği bulunmaktadır. Mekânla bütünleşen havuzlar bunların en önemli örnekleridir.

Safranbolu Havuzlu Konakları’nı tekil yapan özellik, hemen tüm örneklerde gördüğümüz gibi havuzların mekâna bir obje olarak girmesi değil, mekânın havuzun etrafında oluşmasıdır. Sorgulanması gereken bu çözümün nasıl ortaya çıkmış olabileceğidir. Safranbolu’da bulunan havuzlu konakları iki ana ve iki alt başlık altında sınıflandırıyorum[6]:

  1. Alışılagelmiş havuzu olan mekânlar ve
  2. Mekânın su elemanının etrafında oluştuğu örnekler.
    1. Havuzun konağın bütünleşik divanhanesinde olduğu örnekler
    2. Havuzun konaktan bağımsız köşklerde yer aldığı örnekler

Bu yazıyı hazırlarken çok çeşitli Türk evi araştırmalarına başvurdum. Burada uzun uzun listelemek istemiyorum. Hiç birinde Safranbolu’nun havuzlu konaklarına benzer örnekler göremedim. Konumuzla ilgili tek kaynak yine Günay’ın (1998) eseridir. Onda da havuz için önemli bir vurgu bulunmamaktadır.

Gerçekte havuzlu konaklardaki havuzların mekânsal yetkinlikleri yanında bir başka önemli özelliği daha bulunmaktadır. Sıradan bir gözlemcide, bir şaşkınlık yaratmaktadır. İlk anda dev boyutlardaki havuzların ikinci kat zeminlerinde oldukları sanılmaktadır. Bu çözümlerin, strüktürel harika olarak da algılanmasına neden olmaktadır.

 

Durum Saptaması

 

Yazının bundan sonraki bölümlerinde yalnızca mekânın havuzu esas alarak oluştuğu örnekleri inceleyeceğim. Alışılagelmiş havuz örnekleri konakların içinde olsun, bağımsız olsun, özgün örnekler değildir. Amca Hüseyin Paşa yalısından Topkapı Sarayı’na, Edirne Sarayı’ndan Beylerbeyi Sarayı’na birçok özellikli havuz çözümü vardır.

Ne yazık ki, Safranbolu’da bulunan konak havuzlarının yalnızca 3–4 tanesi hala su tutabilmektedir. Örnek vermek gerekilirse, en görkemlisi hâlâ ailenin konut olarak kullandığı Beybağı Sokağı’nda bulunan Asmazlar Konağı’nın divanhanesinde bulunmaktadır. Araştırmalarımız sırasında çok sayıda havuzun çökerek tahrip olduğunu üzülerek gördük. Divanhanelerin yıkılması sonucu bazıları bahçe havuzu konumuna indirgenmiş, bazıları ise tümüyle dağılmış durumdadır.

 

Savlar

Çocukluk anılarımda Çerçen Yukarı Köy’de bulunan haft önemli bir yer tutar. Haft[7] köyün üst yanında bulunan bir açık sarnıçtı. Ulupınar’dan Köye gelen suyun bir bir kısmı haftta biriktirilir ve belirlenen bir sıraya göre köyün içinde bulunan bostanlara salınırdı[8]. Kanımca, Havuzlu Safranbolu Konakları’nda görülen havuz formu bu şekilde ortaya çıkmıştır. Havuzlu Safranbolu Konakları’nın hemen tamamı büyük bahçelerin içinde bulunmaktadır. Her su elemanında olduğu gibi, haftların da çevresinde bir su – insan ilişki şekli oluşmaktadır. Bunun da bir mekâna ve giderek mekânda özgün çözümlere ulaşması doğal bir süreçtir. Zaman içinde havuzların çevresinde oturma alanları oluşmuş olmalıdır. Yine zamanla, bunların birer havuz köşküne dönmüş ve giderek konaklarla birlikte özgün bir çözüme ulaşılmış olduklarını düşünüyorum. Safranbolu’nun aksakallarıyla görüşmelerimde havuzların en önemli işlevinin yangına karşı su depolamak olduğunu ileri sürdüklerini gördüm. Bu işlevlerini göz ardı etmemekle birlikte, haftların 18. Yüzyılda gelişen sosyo-ekonomik yapının getirdiği gustonun sonucu olarak, yaşama zenginliğine katıldıklarını ileri sürüyorum. Divanhanelerin, havuzun çevresine yerleşik sedirlerinden öte, hamam, kahve ocağı, mutfakçık gibi hizmet mekânlarını bulunduruyor olmaları buralardaki yaşam zenginliğini açıkça ifade etmektedir. İncelemelerimiz sırasında Dübekönü’nde içinde bulunduğu divanhanenin tümüyle yıkılması sonucu yeniden yalın haft işlevine dönmüş bir havuzu görmek oluşum sürecini anlamamda bana yardımcı olduğu kadar da üzüntü vericiydi.

 

Öneriler

 

Görsellerden de anlaşılacağı üzere Safranbolu dünyada eşi olmayan çok özgün bir mimari mirasa sahiptir. Ancak bunlar ciddi tehdit altındadır. Bu konuda bugüne kadar herhangi bir akademik araştırma yapılmamıştır. Havuzları değerlendiren restorasyon çözümlerinin önemli bir kısmı mekâna ve havuza zarar verebilmektedir[9]. Safranbolu kültür araştırmaları bağlamında “Su Kültürü” ana başlığı Safranbolu’nun Havuzlu Konakları’na bakışımızı bulanıklaştırmakta ve asıl değerli olanın dikkatten kaçmasına neden olmaktadır. Acilen Safranbolu’nu Havuzu Konakları’nın envanteri çıkarılmalı ve röleveleri derlenmeli, eksikler tamamlanmalıdır. Bu konuda yapılacak yüksek lisans ve doktora tezlerine özel destek sağlanmalıdır. Bu çalışmaların sonucunda Safranbolu’nun Havuzlu Konakları’nın ilgiyi çekeceğine; restorasyon ve yeniden işlevlendirilmelerinde aktörlerin gereken dikkat ve duyarlılığı kazanılacağına inanıyorum.


[1] Çalışmanın nasıl geliştiği konusunda Ünal’dan bana ulaşan birbilgi olmadı.
[2] Bu liste Reha Günay, Tradition of the Turkish House and Safranbolu Houses, YEM Yayınları, İstanbul, 1998, sayfa. 230’daki liste ile örtüşmektedir.
[3] 2010 yılında Gjirokastra’da (Arnavutluk) konuşmacı olarak katıldığım Restorasyon Yaz Okulunda, Osmanlı coğrafyasından gelen katılımcı tüm mimar, akademisyen ve araştırmacıyla görüşmelerimde de ülkelerinde benzer örneklerin olmadığı yanıtını aldım.
[4] Anadolu inşaat kültürü izleğinde, su mimarisi ile ilgili klasik çözümlerin Mimar Sinan’la birlikte tamamlanmış olduğuna inanıyorum. Bunun için Celal Esat Arsever, Türk Sanatı Tarihi: Menşeinden Bugüne kadar Mimari, Heykel, Resim, Süsleme ve Tezyini Sanatlar, Milli Eğitim Yayınları, İstanbul, nd, sayfa: 492 – 527 genel bir bakış için iyi bir kaynaktır. Su dağıtım şebekelerinde motor gücünün devreye gireceği 20. yüzyıla kadar klasik çözümler uygulana gelmiştir. Bu nedenle havuzlu konaklar dışında, Safranbolu’daki çözümlerin özgün olmadığını düşünüyorum. Hemen tüm su yapıları için çok sayıda yüksek lisans ve doktora tezleri yapılmış bulunmamaktadır.
[5] Önemsediğim diğer bir başlık ise Kıranköy (Teodorapolis) yerleşmesidir. Bir kale kent olduğuna inandığım Kıranköy’de çok gelişmiş bir su sağlama, saklama ve dağıtım şebekesi bulunmaktadır.
[6] Günay, ibid, yalnızca alt sınıflandırmamı uygun görmüştür.
[7] TDK, Büyük Türkçe Sözlük: haft 1. Çeşme yalağı, oluk. 2. Hayvan yemliği. 3. Üzüm ezilen taş yalak.
[8] Doğru sulama için suyun biriktirilmesi ve belli bir debide salınması gerekir.
[9] Çok önemsediğimiz TTOK, Havuzlu Asmazlar Konağı restorasyonunda divanhane betonarme olarak yeniden yapılmış ve üstüne yatak odaları yerleştirilmiştir.

Ibn-i Batuta’s Safranbolu / Past and Present of Safranbolu under the Influence of Tourism*

Ibrahim Canbulat, B. Arch, M. Arch

The legendry Arabic traveler Ibn-i Batuta stayed one night in Taraklı (previous name of Safranbolu) in 14th Century on his way to Kastamonu. It was after dawn when he was approaching to Taraklı on a caravan route, which he took, was passing parallel to canyons. He had a wonderful night as a guest of the local governor. His satisfaction and how he was hosted is written in his book in details.

 

In the time span, by the changes of socio-economic structure and transportation network inTurkey, the caravan route was abandoned as well as the old city ofSafranbolulost her economic power. The land use character has been totally changed while a new business district and new residential areas were developing on the north of the old city. Almost for half a century, the old city was used as a dormitory of the lron and Steel Industries, which was established in 1930’s.

 

Starting with 1970’s by the initiations of academic circles in Turkey, the dwellers discovered that Safranbolu is a unique city and organizational conservation has been put under decree by the local municipality while Safranbolu crowned by UNESCO as one of the World Heritage Cities. Tourism flourished and Safranbolu became one of the important destinations of cultural tourism.

 

Presently (2005), Safranbolu attracts around 250 000 tourists per year and this figure increases steadily. The old city is totally used for the accommodation of tourists and old city center has been re-functioned for the services as well as souvenir shopping. Of course, these changes brought heavy traffic problem with all dimensions. On the other hand, the present road structure created an unbalanced concentration in the north of the city center while a substantial part of the city is not used effectively.

 

We suggest that the revitalization of old caravan route which was taken by Ibn-i Batuta will bring effectiveness to the land use, and will separate tourists’ traffic and modern city’s. On the other hand, the tourist will perceive and understand how was the socio-economic structure of the city, which created picturesque Safranbolu, better. Meanwhile, we will have a great legend to tell them on his path after 6 hundred years how Ibn-i Batuta perceived Taraklı and how had a nice stay.

 

In the presentation, the past and present route connections and land use characteristics of Saftanbolu will be explain on maps. The advantages of the proposed alteration and design will be explained. In this extend the past and present characteristics of market place and city center will be intensively verified. The paper will discuss above in the intersection of Architecture, City Planning and Cultural Tourism Management with all of their interrelations.

* OWHC Euroasia International Tourism Seminar, 10 – 12 November 2005, Reports and Resolution, “The Development of Cultural Tourism in the Euroasia Cities”, nd., page 105.

__________________________________________

Notes:

Bu sunumun ardından dönemin Belediye Başkanı, Sayın Nihat Cebeci ve Belediye Meclisi Üyesi Sayın Mehmet Adalar projeye ilgi gösterdi. Hatta duyumlarıma göre Cebeci, bir güzergah bile saptadı. Yerel seçimler sonrasında, projenin şimdiki belediye başkanına aktarılmadığını sanıyorum. Konuyu bu kez, Kaymakamımız Sayın Gökhan Azcan’ın bilgisine sundum. Bir süre sonra, projeyi incelediğini, ancak önemli mali kaynak gerektirdiğini belirtti. Başkaca bir gelişme de olmadı.