Safranbolu’nun Rumları

12.12.2006 043

İbrahim Canbulat, Y. Mimar

Safranbolu’nun Rumları

Bir süredir yoğun olarak Dadybra üzerinde çalışıyorum. Bu bağlamda kaynak taramaları sırasında Prof. Dr. Haydar Kazgan’ın(1) (Kazgan 1980, 33–36) “Milli Mücadele Zafranbolu Rumları” başlıklı bir makalesine rastladım. Milli Mücadele sırasında Anadolu’da yaşayan bazı Rumların, Yunanistan ve Rum Ortodoks Patrikhane’sinin “Yunan İmparatorluğu” kurma düşleri ve çabalarının dışında kalmakta ısrarlı oldukları ve bu durumu kamuoyuyla da paylaştıklarını anlatmaktadır. Yazıda İstanbul’da yayınlanan İkdam Gazetesi(2)’ni referans göstermektedir. Buraya olduğu gibi aktarıyorum:

Anadolu Rumları ve İstanbul Patrikliği
Zafranbolu Rumlarının mühim bir telgrafnamesi

Anadolu Rumları şimdiye kadar kendilerine felaketten başka bir şey getirmeyen İstanbul Patrikhanesi ile alakalarını kesmek istiyorlar.

Hâkimiyeti Milliye Refikimizden:
Bir müddetten beri gazetemize gelen telgraflar artık Anadoluda mühim bir arzunun tebellür etmek üzere olduğunu göstermektedir. Anadolu Rumları şimdiye kadar kendilerinin yalnız politika entrikaları ile meşgul eden ve kendilerine felaketten başka bir şey getirmeyen İstanbul Rum Patrikhanesi ile ilişkilerini kesmek arzusundadırlar. Bu arzuyu yalnız bir iki telgraf bildirdiği vakit, neşrine lüzum görmemiştik, fakat telgraflar gittikçe artmaya başladı. Dün Anadolu Ajansı kendisine gelen mühim bir telgrafı neşredince, artık bu meseleden bahsetmenin zamanı gelmiş olduğuna hükmediyoruz.

Anadolu Rumlarının arzusu nedir, İstanbul Patrikhanesinden ayrılıp Anadolu’da bir Rum Ortodoks Patrikliği tesis etmek!

Anadolu Rumları bunun için gayet makul sebebler ileri sürüyorlar: evvela bu Rumlar gerek dâhildekiler gerek sahildekiler aslen Türktür(3), Türkçe konuşurlar ve hatta Rum Patrikhanesinin propagandaları kendilerini rahatsız etmeden evvel ekseriyetle Rumcayı bilmezlerdi; saniyen, Anadolu Rumları adetleri, ananeleri itibarile Türktürler; salisen Anadolu Rumları İstanbul Patrikhanesinden memnun değillerdir; ondan ayrılmak bunca zamandır kendilerine din ve ahret yerine felaket hazırlayan, irşad yerine bela getiren bu müesseseden ayrılmak istiyorlar. Bu arzularına kimse birşey diyemez.

Anadolu Rumlarının İstanbul Patrikhanesinden ayrılmak arzusu yeni bir şey değildir. Harbi umumi içinde de bunu istemişlerdi. Bu istek üzerine o zamanki hükümet Anadolu’da dinen Hıristiyan fakat aslen Türk olan bu Rumlar için Karaman’da yeni bir kilise, yeni bir Patrikhane ihdası tasavvurunda idi. Mesele şimdi tekrar canlanmış bulunuyor. Ümit ederiz ki bu defa bir neticeye vasıl olur. Ve bu netice ile hem biz Türkler, hem de Anadolu Rumları İstanbul Rum Patrikhanesinin dolap ve hilesinden biraz uzak kalmış ve bu sayede dinlenmiş olur.

Dâhiliye vekâleti son zamanlarda gelen birçok telgrafları tezkereyi mahsusa ile adliye ve hariciye vekâletlerine tevdi eylemiştir. Anadolu Ajansına gelen telgrafın bir suretini de aşağıya dercediyoruz:

“Ankara – 30 Nisan – Menşeyi, adet ve ananat ve lisan itibarile Türk olan bizler şimdiye kadar “Panelenizm” amalinin husulüne hasr mesai eden İstanbul Rum Patrikhanesinin tahtı tezyik ve tesirinde kalarak milliyeti asliyemizi gösteremedik. Filhakika tarih sayifeleri tetkik edilecek olursa eski zamanlarda ‘ortodoks’ mezhebini kabul etmiş Türk olduklarına şüphe kalmayan fakat tazyikatı muariceden dolayı Rum namı altında yaşayan kardeşlerimizden, mezkûr Patriklik teşvikat ve telkinatına tabi olanlar, ara sıra yanlış yollara gidenler oldu. Buna rağmen bizler yine Türklerden Türkiye Hükümetinden daima adil ve şevkatle muamele gördük. Bundan sonra da ‘Panelenizm’ amal ve cereyanlarına katiyen tabi olmayarak asla kardeşlerimiz olan Türklerle mesut ve müreffeh bir halde yaşamak azmindeyiz. Anadolu’da bulunan kardeşlerimizin aynı âmâlı perverde ettiklerine şüphemiz yoktur. Bu sebeble birçok ihfalat ve tesvilat ile iki kardeş milleti birbirinden ayırmağa bilhassa son zamanlarda maskeyi büsbütün atarak vazife ve sıfatı ruhaniyesini suistimal ederek yaptığı pek çirkin taşkınlıklarla sergüzeştçi hareketle bizleri de felaket uçurumlarına sevke çalışmakta olan İstanbul Rum Patrikliği ile bugünden itibaren katiyen münasebet etmedik. Gayemiz Anadolu’nun münasip bir mahalinde Türk-ortodoks patrikliği tesis ederek Türk kardeşlerimizle vahdeti tame husule getirmek ve hükümetimizin zir cenah adalet ve refetinde mesudane yaşamaktır. Bu emelimizin tesrih ve teshili hususunu efkâr ve hissiyatı olarak hükümeti âlimizden basusu istida ve istirham eyleriz.

Zafranbolu’da 2.749 nufusa baliğ olan Türk Ortodoks cemaatı namına:

Giritlioğlu Hristo
Bazi kıryesi(4) muhtarı Yorgi
Kilise mahallesi Muhtarı Dimitri
Papaz Yermanos
Kilise heyetinden Dimitri Kemikcioğlu Hiristo
Hanyad Mah. Muhtarı Vasil
Eşraftan Çılbıroğlu İstavri
Kırkalan Mah. Muhtarı Ekmekçioğlu Anastas
Dolambas Mah. Muhtarı Vasil
Kreko oğlu Hacı Yuvan
Ekmekçi oğlu Yuvan
Şerbetçioğlu Mihail

Bu çabalara karşın Safranbolu Rumları bir başarı sağlayamamışlar ve mübadele kapsamında Yunanistan’a gönderilmişlerdir. Şu anda torunları Selanik çevresinde yaşıyorlar ve Safranbolu ile duygusal bağlarını hala sürdürüyorlar.

Notlar:
1. Kazgan, H. “Milli Mücadelede Zafranbolu Rumları” MTRE Mimarlık Tarihi ve Restorasyon İnstitüsü Bülteni, 11–12, Nisan 1980, 33- 36.
2. İkdam Gazetesi, İstanbul, 13 Mayıs 1921.
3. Türk oldukları tartışmalı bir konudur. Vryonis Jr., S. (Vryonis Jr. The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century, UCLA, Los Angeles, 1986) kitabında Anadolu’nun hiçbir zaman tam olarak Helenleşmediğini, Helenleşmenin ancak kıyılarda (sahil) kaldığını belirtmektedir. Anadolu halklarının her zaman kendi dillerini konuştuklarını belirtiyor (s. 45–47). Malazgirt öncesi Anadolu’da görülen Türk askerlerinin varlığı bilinmekle birlikte, bu unsurları Türkleşmiş Rum halklar olarak tanımlamak daha doğrudur (s. 452–462).
4. Yazıköy olmalı.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s