Journeys in Northern Anatolia by Dr. Ernest Nowack

Çek – Avusturya asıllı Dr. Ernest Nowack, 1926–1927 yıllarında Paflagonya Bölgesi’ni araştırdı. Araştırma gezisi, Karadeniz Ereğlisi – Samsun – Ankara üçgenini kapsamaktaydı. Gezisinin sonuçlarını Geographical Rewiev’da 1931’de yayınladı. Gezinin kim tarafından desteklendiği bilgisine ulaşamadım ancak Dr. Nowack’ın gezi sırasında Arnavutluk Bilimsel Enstitüde’de görevli olduğu anlaşılmaktadır. Aşağıda Dr. Nowack’ın haritasını ve kaynak verdiğim yayınının Safranbolu’yu içeren bölümünün çevirisini bulacaksınız.

Safranbolu’dan geçen gezgin ve araştırmacıların yazılarını hiçbir yorum eklemeden Türkçeye çeviriyor ve blog’umuzda yayınlıyorum. Masamda daha 2–3 tanesi sıra bekliyor. Çeviriler tamamlandığında bunların topluca basılması yayarlı olacaktır kanısındayım. Ancak, her yazıda beni şaşkınlığa uğratan bazı ayrıntılar buluyorum: örneğin bu yazıdaki Karabük – Safranbolu – Devrekâni – Küre demiryolu, ya da bugün Safranbolu’da hiçbir izine rastlamadığımız pamuk plantasyonları ya da basma üretimi gibi.

Aşağıda yayının[1] 86-88. sayfalarda bulunan “Basin of Safranbolu” başlıklı bölümün çevirisini bulacaksınız. Yer isimlerini yine özgün (İngilizce) metinde olduğu gibi bıraktım.  

İbrahim Canbulat 

Harita

 

ZAFARANBOLİ HAVZASI

Zafaranboli havzası farklı özellikler gösterir (Şekil 13). Boli havzasının kırılmaya bağlı olarak geç dönemdeki çöküntüyle (neojenden – dördüncü döneme) oluşmasına karşın, Zafaranboli bir jeosenklinal oluşumdur. Sonuç olarak diğer bölgelerde eosen yatakları büyük ölçüde aşınırken, Zafaranboli havzasında koruna gelmiştir. Kuzey sınırında, paleozoikler ve Kretase – ikinci keskin bir eğimle- kısmen eosene bindirme yapar, ancak güney sınırında tabakalar ılımlı bir açıyla eğilir. Jeosenklinal asimetriktir; alçak bölümleri kuzey sınırına yakın Arach Vadisi tarafından işgal edilir. Eosenin doğuya doğru ne kadar uzandığı henüz bilinmemektedir. Tchihatcheff göre, Arach’a kadar uzanır, ancak senklinalin bu yönde giderek daraldığı gözlenir.

Harita 001

Kuzeydoğuya, Dadai’a doğru, Kastamuni’nin yakınında, düşük yoğunluklu yerleşmelerin bulunduğu orta yüksekliklerde yerleşmiş bulunan dar ormanlık alan, aşağıda peneplen (yontuk yüz) tarafından kesintiye uğrar. Karadere Bölgesi ki Jidde yakınlarında Karadeniz’e ulaşan Arach Chai ve Devrikian Chai’ların sağ su toplama alanını oluşturur. Yalnızca 1200 metre yükseklikte eklemlenen peneplenlerce kesintiye uğrar ki buralarda genç tortular da taşınmıştır.   Bu alanlar, en yoğun yerleşme ve en iyi tarım alanlarıdır.

Zafaranboli kuzey sınırının kuzey yamaçları ağaçlıktır; güneyin derin vadilerinde ise colhis (colchian)  bitki örtüsü bulunur, ancak havzanın kendisi çıplak ve sert iklim özellikleri gösterir. Sıcak yazlar yoğun bahçecilik yapılmasını, üzüm ve pirinç tarımını teşvik eder. Temmuz sonunda olgunlaşan Safranbolu üzümleri Kuzey Anadolu’da ünlenmiştir. Bostan ürünleri ve meyveler yalnızca deniz aşırı değil, engebeli iç bölümlere de ihraç edilmektedir. Kasabaya adını veren safranın ekimi, eskiden bölge ekonomisi içinde önemli yer işgal ederken bugün hemen hemen yok olma noktasına gerilemiştir. Bunun aksine pamuk tarımı çok başarı kazanmaktadır.

Zafaranboli çöküntü bölgesinin üst sınırında yaylada yer almakta şehrin yerleştiği alan ise yazın alçak su tabakçılığı yaptıkları boğazlarla yarılmıştır. Tabakçılık yanı sıra baskılı bez üretimi gelişmektedir. Kendi meyve ve bahçe ürünleriyle Pazar hoş bir görünüm sunmakta, birçok muhteşem cami, asmaların gölgelediği dar çarşı sokakları gerçek bir oryantalist resim gerçekleştirmektedir. Rum ve Ermenilerin sürülmesi nedeniyle nüfus çok daha da düşmüş bulunmaktadır.

Zafaranboli’nin tek ulaşımı kuzeye, Bartın’ladır ve iyi havalarda düzenli trafik akışı sağlar. Kastamuni’ya doğu ve Angora’ya güney kervan yolları önemsizdir. Zafaranboli en çok Angora-Ereğli- Zafaranboli demiryolu yapımından kar sağlayacaktır. Bir kolu da Karadere ormanlık arazisinden kömür bulunduğu bilinen Jidded’nin arkasındaki Soyd Usu’ya ulaşmalıdır.


[1] Journeys in Northern Anatolia; Author(s): Ernest Nowack; Source: Geographical Review, Vol. 21, No. 1 (Jan., 1931), pp. 70-92; Published by: American Geographical Society; Stable URL: http://www.jstor.org/stable/208948 .

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s