Atlas-ı İbrahim Hamdi Efendi’de Coğrafi Koordinatlar

İbrahim Canbulat

GüleviSafranbolu Koleksiyonu

1917 Kelvin & Hughes -Londra yapımı (GüleviSafranbolu Koleksiyonu)

 

Atlas-ı İbrahim Hamdi Efendi’nin, Talat Mümtaz Yaman’ın transliterasyonunu yaparak Ülkü Halk Evleri Dergisi’nde yayınladığı bölümde 16 yerleşmenin coğrafi koordinatları verilmektedir. Uluslu İbrahim Hamdi Efendi’nin baba ocağının bulunduğu Endüz dahil 6 yerleşmenin ise bugün nereler olduğu bilinmemektedir.
İlginç olan Uluslu İbrahim Hamdi Efendi’nin bu yerleşmelerin koordinatlarını oldukça hassas bir şekilde ölçecek, bilgi, donanım ve cetvellere sahip olmasıdır. Tabloda göreceğiniz ve bugün bilinen 11 yerleşmeden hareketle boylam dairelerde yalnızca +-0,20 derece bir sapma hesapladık. Bu hesaplamada ölçüm noktalarının Uluslu İbrahim Efendi’nin ölçmeyi yaptığı yerden, farklı olması olasılığını unutmamak gerekir. Örneğin merkezi zaman için de değişen Safranbolu’nun coğrafi koordinatlarını, Uluslu İbrahim Efendi farklı bir noktada örneğin Kale’de ölçmüş olabilir. Asıl büyük fark enlem dairelerinde görülmektedir. Enlem dairelerinde Uluslu İbrahim Hamdi Efendi’nin verdiği değerlerle bugün verilen değerler arasında ortalama +31.91 derece fark görülmektedir. Bu farkın büyük nedeni 1884’de başlayarak Başlangıç Meridyenninin Greenwich Rasathanesi’nden geçecek şekilde saptanmasıdır. 1142 hicri yılında (1729-30) ölçüm yaparken başlangıç meridyeni Avrupa’nın en batısı olarak kabul edilen ve Azor Takımadaları’nda bulunan Fortunate Adasında geçen ve Greenwich’e göre 25d 40’ 32” olması gerekirken, Batı 31,91 derecede görülmektedir. Bu konuma en yakın yerleşme Portekiz’e bağlı Flores Adası olarak bulunmaktadır. Bu adanın enlemi 31,27d olarak verilmektedir.
Bu çalışma ile Talat Mümtaz Yaman’ın nerede olduğu bilmediği Endüz’ün ise 41,83d (+-0,2d) kuzey ve 33,17d doğu olduğunu hesaplıyorum.
Gidip aramak lazım…

Atlas Koordinatlar

3 Comments

  1. “Atlas-ı İbrahim Efendi (1749-50) iki cilt olarak yazılmıştır. Döneminde Safranbolu’ya bağlı Ulus Nahiyesi’nin Yeniköy, Küçük Endüz Köyü’nde doğan” Buradaki ENDÜZ aynı yer olmasın? Koordinatlar tutmuyor ama..!

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s