“Çin Elçisi Wang Yen-te’nin Uygur Seyahatnamesi”nde Yeme İçme

 

Fat Tail Sheep

Fat Tail Sheep

“Erector fat tail sheep” by Erector – Own work. Licensed under CC BY 3.0 via Commons

 

Bir Sung elçisi olarak Wang Yen-te’nin Kao-ch’ang Uygurlarına 10. yüzyıl sonlarına doğru yapmış olduğu seyahat, Türk tarihinin karanlık devresine bir ışık tutmaktadır. 22 Haziran 981 tarihinde Sung İmparatoru T’ai-tsung Kao-ch’ang Uygurlarına bir elçi heyeti göndermiştir. İmparator T’ai-tsung, bu heyetin başkanlığına bir saray mensubu olan Wang Yen-te’yi getirmiştir. Wang-te ile arkadaşları Kao-ch’ang’a(1 gitmişler ve seyahatlerini tamamlayarak 984 tarihinde Çin’e dönmüşlerdir. Wang Yen-te Çin başkentine dönüşünden sonra gezisi hakkında hazırladığı raporu imparatora sunmuştur.

Wang Yen-te’nin seyahatnamesinde yer alan yeme-içme ile ilgili ayrıntıları, Prof. Dr. Özkan İzgi’nin Çinceden çevirerek TTK’nun 2000’de yayınladığı 2. baskısından(2 derledim.

sayfa 45-46, 74
…Bütün seyahat edenler develere biniyordu. (Orada) wu-ku (beş hububat) yetişmez. Kumda büyüyen bir ot vardır. Teng-hsiang(3 diye isimlendirilir. (Bu) yemek için toplanmaktadır.

sayfa 50
…Burada sıcak su gölleri(4 vardır. Bir anane olarak önceleri Kitanlar Uygurların koyunlarını otlatırlardı. Ta-tan (Tatar)lar ise, Uygurların sığırlarını otlatırlardı. Uygurlar Kan-chou’ya(5 göç edince, Kitan ve Tatarlar kendi aralarında baş olma mücadelesine giriştiler…

sayfa 52
…Burada koyunların kuyrukları çok büyüktür, onlar (bu yüzden) neredeyse hareket edemezler. (Koyunlar) ağır olduğu (zaman kuyruklarının) ağırlığı üç chin’dir(6. Onların eti ayı eti gibidir. Beyaz ve çok lezzetlidir…

sayfa 57
…Chin-ling dağlarından çıkan nehir başşehrin bütün çevresini dolaşır, tarlaları ve meyva bahçelerini sular ve su değirmenlerini işletir. Bu yerde Wu-ku (beş hububat)(7 yetişir. Yalnız Ch’iao-maı(8 yetişmez. Zengin insanlar at (eti) yerler, geri kalanlar ise sığır (eti) ve yaban kazı yerler…

sayfa 59

…K’ai-yüan (devrinin) yedinci senesine (719) ait takvim kullanırlar ve üçüncü ayın dokuzuncu günü Han-shıh festivalini(9 kutlarlar…

sayfa 63
…Bu topraklarda fakir insanlar yoktur. Onlar, ihtiyacı olanlara yemek yardımı yaparlar. İnsanlar uzun ömürlüdür…

sayfa 65-67
…Biz Kao-t’ai manastırını ziyaret ettik. Onların kralı (Arslan Han) yemek için at ve koyun pişirtmişti. Çok lezzetli idi. (Bu) arazide atlar çok boldur…(Bu ovada) kartal, şahin, doğan ve akbabalar vardır. Çok güzel otlar vardır. Avcı kuşları onları yakalarlar ve yerler.

…(Arslan Han) bizi yedinci gün kabul etti. Onların kralı, oğulları ve hizmetkarlarının hepsi yüzlerini doğu’ya çevirdiler ve (Çin imparatoru tarafından) yollanan hediyeleri kabul ettiler…Sonra, müzik, içki, ziyafet ve gece yarısına (kadar) artisler tarafından (oynanan) piyes vardı.

…İyi bir atın fiyatı bir p’i(10 ipektir. Zayıf ve bakımsız atlar (ise) yemek için kullanılırdı ve değeri yalnız bir chang(11 ipektir…

 

Notlar:

  1. Karakoca Şehri
  2. Özkan İzgi Çin Elçisi Wang Yen-te’nin Uygur Seyahatnamesi, TTK, Ankara, 1989.
  3. Özkan İzgi’nin 74. sayfada yaptığı açıklamadan, bitkinin Gövelez (Colocasia esculenta) olduğunu düşünüyorum.
  4. Khatun Bulak
  5. Chang-yeh Şehri
  6. 1 chin = 0,5968 kg
  7. Soya, pirinç, arpa, buğday ve darı (G. Acquaah, Principles of Plant Genetics and Breeding, Wiley-Blackwell, West Sussex, 2012, bölüm 35.2)
  8. Karabuğday: Fagopyrum Esculentum
  9. Özkan İzgi “Hunlar, Göktürkler ve Uygurlar’da Geleneksel Festival ve Eğlenceler” İ. Ü. Tarih Dergisi, s. 31, 1977, ss. 29-36’da “Bu festivalin manasını Soğuk Yemek Festivali olarak Türkçeye çevirebiliriz…Ch’ing-ming festivali Wang Yen-te’nin bahsettiği Han-shın festivali ile başlamaktadır. Bu başlangıç ise, soğuk yemeklerle hazırlanan bir ziyafetle olmaktadır. Evin içindeki yahut dışındaki bütün ateşler söndürülür ve yirmidört saat içinde yeni bir ateş yakılmaz. Bir gün önceden hazırlanan soğuk yemekler yenilirdi.”
  10. 1 p’i =12,44 m
  11. 1 chang = 3,11 m

 

2 Comments

  1. Güzel bir yazı olmuş, Uyguları hep merak etmişimdir. Benim için gayet bilgilendirici ve hoş bir yazı olmuş umarım bu tür paylaşımlara devam edersiniz.

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s