Osmanlı Evi

Ölçüler

Advertisements

İstanbul’da Kullanılacak Kerestelerin Enva’ına Dair

Ahmet Refik Altınay’ın Onuncu Asr-ı Hicride İstanbul Hayatı (T.C. Kültür Bakanlığı, Kültür Eserleri, Ankara, 2000) isimli kitabında Bab-ı Hümayun’un karar ve Mimar Başı’na gözetimi için tebliğ ettiği 2 adet liste bulunmaktadır. Kolayca anlaşılır bir şekilde derlediğim bu listeleri ilişikte bulacaksınız.

İstanbul’da Kullanılacak Kerestelerin Enva’ına Dair

Karar şöyle bitiyor:

“…emir idüb buyurdum ki vardukda bu hususda kemali ikdam ve ihtimam ile mukayyed olub ve andan kesüb getüren kimesnelere gereği gibi tenbih ve te’kid eyliyesin ki minbaad getürdük­leri kerestei vechi meşruh üzre tayin olunan zirâdan eksük kesmiyüb ve kerestenin dahi âlâsın kesüb getüreler Şöyleki emir olunandan eksük kesüb ve âlâsın getûrmiyeler gereği gibi haklarından gelinüb hakaret olunmak mukarrerdir Ana göre mukayyed olub emrim üzre zikrolunan kerestei tayin olunan zirâdan eksük getürtmiyeler Ve Bu emri şerifimi sicilli mahfuza kayıd eyliyesin ki minbaad dahi mazmunu hümayunile amel olunub ana muhalif iş eylemiyeler (Mimar başına verildi)* Fi 22 Zilkade 975 (1567)

*Mimar Sinan

 

Osmanlı Evi’nin Evrimi / Anadolu – Osmanlı Sentezinde Strüktür ve Form

Karaağaç Melling.jpg

AHŞAP YAPILARDA KORUMA VE ONARIM SEMPOZYUMU 4, 26-27 NİSAN 2016, İSTANBUL’da İkinci gün sunacağım bildiri için seçme kaynakça:

 

AHUNBAY, Z. (1996) Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon YEM Yayın, İstanbul.
AKIN, N. “Osmanlı Döneminde Anadolu Konutuyla Balkan Konutu Arasındaki Ortaklıklar.” Tarihten Günümüze Anadolu’da Konut ve Yerleşme. Tarih Vakfı. İstanbul, tarihsiz, 269 – 277.
AKSOY, E. (1963) “Orta Mekan: Türk Sivil Mimarisinde Temel Kuruluş Prensibi” Mimarlık ve Sanat, İstanbul, s. 7-8, ss. 39-92.
ALTINAY, A. R. (1987) Onuncu Asr-ı Hicride İstanbul Hayatı, Hazırlayan Abdullah Uysal, T.C. Kültür Bakanlığı, Kültür Eserleri, Ankara.
ALTINER, A. T. & BUDAK, C. (1997) the Konak Book. A Tepe Publication, Istanbul.
AREL, A. (1982) Osmanlı Konut Geleneğinde Tarihsel Sorunlar. EÜ, Güzel Sanatlar Fakültesi, İzmir.
ARSEVEN, C. E. (1956) Türk Sanatı Tarihi / Menşeinden Bugüne Kadar Mimari, Heykel, Resim, Süsleme ve Tezyini Sanatlar, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul, c. 3 (Mimari Kısım).
ARSLAN, H. (2014) “Boğaziçi’nde 18. Yüzyıldan Kalma Bir İstanbul Evinin Durumu Hakkında Sanat Tarihi Bağlamında Yeni Değerlendirmeler” ODTÜ, Mimarlık Fakültesi Dergisi, Ankara, c. 31, s. 1, ss. 97-117.
ASATEKİN, G. (1994) “The Role of the Inhabitant in Conservation / a Proposal for the Evaluation of Traditional Residential Architecture in Anatolia” Basılmamış Doktora Tezi, ODTÜ Mimarlık Fakültesi, Ankara.
BANSDORFF, M. etc.. (1995) Edited Gökçüoğlu Evi / A House in Bağlar, the Summer Town of Safranbolu, Turkey / Anatomy of a Building, Tampere University of Technology, Department of Architecture, Publication of the Laboratory of Building Anatomy and Pathology, Tempere.
BATUR, A. (2005) Doğu Karadeniz’de Kırsal Mimari, Milli Reasurans Art Gallery, İstanbul.
BEKTAŞ, C. (2007) Türk Evi, Bilişim, İstanbul.
BERK, C. (1951) Konya Evleri, İTÜ, Mimarlık Fakültesi, İstanbul.
CANBULAT, İ. (2006) Mektepçiler Evi (Safranbolu Medresesi) Restorasyonu, Mimarlık, sayı 3 3 0 , 3 7 – 3 9 . http://www.mo.org.tr/mimarlikdergisi/index.cfm?%20=mimarlik&DergiSayi=47&RecID=1150
CANBULAT, İ. (2009) “Safranbolu 4 Konak” Ahşap Eğitim Atölyesi, İBB, KUDEB, İstanbul, ss. 129-139.
CANBULAT, İ. (2010) Safranbolu’da Koruma, Hazırlayan Gönül Pultar, Yapılar Fora / Mustafa Pultar’a Armağan Kitabı. Tetragon, Haziran. 261–270.
CANBULAT, İ. (2012) “Gökçüler Konağı Restorasyonu ve bir Butik Otel Olarak İşlevlendirilmesi”, 08-09bEkim 2012 Ahşap Yapılarda Koruma ve Onarım Sempozyumu Bildiri Kitabı, İBB, KUDEB, İstanbul, ss. 75-88.
CERASI, M. M. (1999) Osmanlı Kenti / Osmanlı İmparatorluğu’nda 18. ve 19. Yüzyıllarda Kent Uygarlığı ve Mimarisi. Çeviren Aslı Ataöv, YKY, İstanbul.
DENEL, S. (1982) Batılılaşma Sürecinde İstanbul’da Tasarım ve Dış Mekan Değişim ve Nedenleri, ODTÜ, Mimarlık Fakültesi, Ankara.
DERNSCHWAM, H. (1987) İstanbul ve Anadolu’ya Seyahat Günlüğü, Çev. Y. Önen, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara.
EKİNCİ, Z. (2005) Anadolu Türk Evi Geleneğinde Birgi Örneği ve Sandıkoğlu Konağı / Bir Konağın Kurgusu, Yapı Yayın, İstanbul.
ELDEM, S. H. (1967) Yapı / Birinci Seri, DGSA, Y. Mimarlık Bölümü, İstanbul.
ELDEM (1977) Köçeoğlu Yalısı, Bebek, Apa Ofset Basımevi, İstanbul.
ELDEM, S. H. (1984) Türk Evi / Osmanlı Dönemi, 3 Cilt, T.A.Ç. İstanbul.
ESİN, E. (1976) M. IX-XIII. Yüzyıl Uygur Köşklerinden Safranbolu Ev Mimarisine Gelişme” MTRE Bülteni, İstanbul, C. 2, s. 5-6, ss. 15-18.
ESİN, E. (1981) “Lale Devrinde Türkistan İlhamı” Türk Dünyası / Araştırmalar Dergisi, İstanbul, C. 2, s. 10, ss. 5-32.
EVREN, M. (1959) Türk Evinde Çıkma, İTÜ, Mimarlık Fakültesi, İstanbul.
FAROQHI, S. (1993) Osmanlı’da Kentler ve Kentliler / Kent Mekânında Ticaret, Zanaat ve Gıda Üretimi 1550 – 1650 Çeviren Neyyir Kalaycıoğlu Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
FLETCHER, Sir B. (1967) A History of Architecture on the Comparative Method, Rev. by R. A. Cordingley, The Athlone Press, London.
GOODWIN, G. (2003) A History of Ottoman Architecture, Thame & Hudson, London.
GÖÇER, O. (1977) “Safranbolu’dan İki Ev” MTRE Bülteni, İstanbul, c. 3, s. 9-10, ss. 28-36.
GÜNAY, R. (1998) Tradition of the Turkish House and Safranbolu Houses. Yapı-Endüstri Merkezi, Istanbul.
İMAMOĞLU, V. (1992) Geleneksel Kayseri Evleri, Türkiye Halk Bankası, Ankara.
KAFESÇİOĞLU, R. (1949) Orta Anadolu’da Köy Evlerinin Yapısı, Yeterli Tezi, İTÜ, Mimarlık Fakültesi, İstanbul.
KARPUZ, H. (1984) Türk İslam Mesken Mimarisinde Erzurum Evleri. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara.
KAYA, Ş., B. UYSAL ve M. R. SÜMERKAN (2001) “Tarihi Safranbolu Evlerinin İskelet Yapısı” Ahşap Kültürü / Anadolu’nun Ahşap Evleri, Der. A. Özköse, Kültür Bakanlığı, Ankara.
KÖMÜRCÜOĞLU, E. (1950) Ankara Evleri, Doçentlik Tezi, İTÜ Mimarlık Fakültesi, İstanbul.
KUBAN, D. (1995) the Turkish Hayat House. Eren, İstanbul.
KUBAN, D. (2000) Tarihi Çevre Korumanın Mimarlık Boyutu / Kuram ve Uygulama YEM Yayın, İstanbul.
KUBAN, D. (2001) Vanished Urban Visions / Wooden Places of the Ottomans, Yem Yayın, İstanbul.
KÜÇÜKERMAN, Ö. & GÜNER, Ş. (1995) Anadolu Mirasında Türk Evleri. T.C. Kültür Bakanlığı, Ankara.
NAUMANN, R. (1985) Eski Anadolu Mimarlığı. Çeviren U. Bahadır Alkım, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
NEVE, P. “Housing in Hattusa, the Capital of the Hitite Kingdom” Tarihten Günümüze Anadolu’da Konut ve Yerleşme. Tarih Vakfı. İstanbul, tarihsiz, 99 – 115.
OKYAY, İ. Safranbolu / Koruma İmar Planı / Yönetmelik, Rapor, Tarihsiz.
ONGUN, B. A. (1936) Safranbolu İmar Planı Raporu Belediyeler Dergisi yıl 1, sayı 11, Haziran 1936, 60–73.
ORHUN, D. (1999) “‘Türk Evi’ mi, Yaşamada Tümleşik Ev mi?” Yapı, s. 217, ss. 76-82.
ÖZKÖSE, A. Der. (2001) Ahşap Kültürü / Anadolu’nun Ahşap Evleri. Kültür Bakanlığı, Ankara.
PEARCE, D. (1998) Conservation Today Routledge London & New York.
PENDLEBURY, J. (2009) Conservation in the Age of Consensus Routledge, London & New York.
RAITH, E. (2014) …in Fluss Mikrourbannistische Notizen zu Orhid. Staedtebau, TU, Wien.
SAKAOĞLU, N. (1978) Divriği’de Ev Mimarisi, Kültür Bakanlığı, Ankara.
SAKAOĞLU, N. (1989) “18. Yüzyılda İstanbul Evleri ve Sorunları” Tarih ve Toplum, İstanbul, c. 12, s. 70, ss. 26.218-33.225.
SAYAN, Y. (1997) Uşak Evleri, Kültür Bakanlığı, Ankara.
SAYAN, Y. ve Ş. ÖZTÜRK (2001) Bitlis Evleri, Kültür Bakanlığı, Ankara.
SEY, Y. Der. (1996) Tarihten Günümüze Anadolu’da Konut ve Yerleşme, Tarih Vakfı, İstanbul.
SEY, Y. Der. (1999) Tarihten Günümüze Anadolu’da Konut ve Yerleşme, Tepe Mimarlık Kültürü Merkezi, Ankara.
SEZER, H. () “1894 İstanbul Depremi Hakkında bir Rapor Üzerine İnceleme” http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/18/25/148.pdf
SEZER, L. (1979) A Conservation Proposal in Safranbolu Unpublished Thesis Submitted to the Department of Restoration of the Faculty of Architecture of the Middle East Technical University, Ankara.
SÖZEN, M. (1976) Safranbolu Anıtları. Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni, cilt 554 sayı 333, Temmuz – Ağustos 1976, 7–15.
SÖZEN, M. (2001) Türklerde Ev Kültürü, Doğan Kitapçılık, İstanbul.
TANMAN, M. B. (1994) “Divanhane”, İslam Ansiklopedisi, İSAM, İstanbul, c. 9, ss. 437-444.
TOMSU, L. (1950) Bursa Evleri, Doçentlik Tezi, İTÜ Mimarlık Fakültesi, İstanbul.
TAKAOĞLU, T. Der. (2005) Ethnoarcheology Investigations in Rural Anatolia, v. 2, Efe Yayınları, İstanbul.
TANYERİ, U. (Tarihsiz) “Anadolu’da Bizans, Osmanlı Öncesi ve Osmanlı Dönemlerinde Yerleşme ve Barınma Düzeni”, Derleyen Yıldız Sey, Tarihten Günümüze Anadolu’da Konut ve Yerleşme. Tarih Vakfı, İstanbul, 405–471.
TANYERİ, U. (1996) “Klasik Dönem Osmanlı Metropolünde Konutun ‘reel’ Tarihi: Bir Standart Saptama Denemesi” Prof. Doğan Kuban’a Armağan, Z. Ahunbay, D. Mazlum ve K. Eyüpgiller, Der., Eren, İstanbul, ss. 57-71.
TANYERİ, U. (2006) “Osmanlı Metropollerinde Evlerin Konfor ve Lüks Normları (16.-18. Yüzyıllar)” Soframız Nur Hanemiz Mamur Der. S. Faroqhi & C. K. Neumann, Kitap Yayınevi, İstanbul, ss. 333-349.
TOMSU, L. (1950) Bursa Evleri, İTÜ, Mimarlık Fakültesi, İstanbul.
TUZTAŞI, U. ve İ. YÜCE AŞKUN (2013) “T’ürk Evi’ İdealleştirmesinde ‘Osmanlı Evi’ ve ‘Anadolu Evi’ Kavramlarının Ortaklıklarına İlişkin İşlevsel Açıklamalar”, Bilig, S. 66, ss. 273-296.
USMAN, M. (1958) Antik Devir Küçük Asya Evleri, İTÜ, Mimarlık Fakültesi, İstanbul.
VITRUVIUS (1990) Mimarlık Üzerine On Kitap. Albert A. Howard’dan çeviren Suna Güven, Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı, Ankara.
YAVUZ, A. T. (2000) “Osmanlı Kentlerinin Korunmasında Özgünlük Sorunu” Ortadoğu’da Osmanlı Dönemi Kültür İzleri Uluslar Arası Bilgi Şöleni Bildirileri, 25–27 Ekim 2000, Hatay. – 28 Ekim 2000, İskenderiye. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, cilt II, 597–603.
YERASİMOS, S. (2006) “16. Yüzyılda İstanbul Evleri” Soframız Nur Hanemiz Mamur Der. S. Faroqhi & C. K. Neumann, Kitap Yayınevi, İstanbul, ss. 307-332.
YÜREKLİ, H. & F. YÜREKLİ (2005) Türk Evi / Gözlemler Yorumlar, Yapı Yayın, İstanbul.

Konaklama İşletmelerinin Denetlenmesi ve Bir Denetlenme Hikayesi

İbrahim Canbulat

SAFRANBOLU TURİZM PAYDAŞLARI ÇALIŞTAYI MERKEZİ VE KIRSAL TURİZM MEKAN YÖNETİMİ ÇALIŞMA GRUBU RAPORU’nu tartışmaya devam ediyorum.1 Bu yazıda ise raporun üç ayrı yerinde geçen denetleme sorununu tartışmak istiyorum. Dün yayınladığım yazıyı okuyanlar, konaklama işletmelerinde en önemli denetlemeyi konukların kendilerinin yapmakta olduğu yönündeki görüşümü biliyorlar. Bu bağlamda yılda 250 bin kadar kişi tarafından denetlenmekte ve sonuçlarının sosyal medyada paylaşılmakta olduğunu  bir kez daha anımsatmak istiyorum.

Konaklama işletmelerinin arasında rekabet olması kaçınılmazdır ve sağlıklıdır da. Ancak, en önemli rekabet 3 yıldızlı kent otelleriyle konak oteller arasında olandır. Yine önceki yazımı okuyanlar, 8 yıllık otelcilik deneyim olduğunu hatırlayacaklardır. Son yıllarda artık hızını kaybetmiş olmakla birlikte, “konak otellerin ısıtılmadığı; soğuk olduğu” şeklindeki ise en sık rasladığımız algı oluşturma saldırısıdır. Geçen dönemlerde özellikle 3 yıldızlı otellerin birinin işletmecisi Safranbolu Sanayi ve Ticaret Odası YK Başkanı olunca bu rekabet kuvveden fiile de taşınmıştı. Sonuçta, SSTO’nun toplantılarında denetleme sorunu sıkça gündeme getirilmeye başladı, ardından da oluşturulan 5-6 kişilik ekipler tarafından denetlenir olduk. Böyle bir denetlemeyi Gülevi Safranbolu da yaşadı. Bu konuya daha sonra döneceğim.

Ancak şimdi, dün listelediğin booking.com ve tripadvisor.com değerlendirmelerinde, Safranbolu’da yatak kapasitesinin yaklaşık üçte birini sağlayan 3 yıldızlı kent otellerinin not ortalamasını vermek istiyorum. Bunlar: Zalifre Otel, Uz Otel, Çelik Palas Otel, Bağlar Saray ve Diamond Park Otel’dir. Bu işletmelerin konuk değerlendirme puanlarının ortalaması:

booking.com: 7,4 (tam 10 üzerinden)2

tripadvisor.com: 3,7 (tam 5 üzerinden)3
Buna göre göre 3 yıldızlı kent otellerinin konuk değerlendirme not ortalamalarının genel ortalamalara oranı:
booking.com: 7,4 / 8
tripadvisor.com: 3,7/ 4,2
bulunmaktadır ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca sıkıca denetlenmekte olan 3 yıldızlı kent otelleri her iki sitede de ortalamanın altında konumlanmaktadır.

Dönelim Gülevi Safranbolu’nun denetlenmesi hikayesine…

Günün birinde aralarında İlçe Emniyet Müdürlüğü, Belediye, Maliye, SSTO denetçilerinin ve başlarında bir ziraat mühendisinin bulunduğu heyet tarafından -önceden haber verilmeksizin- denetlendik. Ziraat mühendisi olan başkan katlara çıkarken, ayakkabılarını çıkarmak zorunda olmadığını söylediğimizde şaşırdı. Aslında Gül ve ben Gülevi Safranbolu projesi başlamadan önce oldukça sık konak otellerde kalmış ve ayakkabı çıkarmanın konukları rahatsız etmekte olduğunu deneyimlerimizle görmüştük. Bu olumsuz görüşlere sosyal medya da raslanmaktadır. Bunun sonucu olarak, restorasyonlarımızda spor salonlarında kullanılan dayanıklı bir ahşap cilasını kullanmıştık. Geçen zaman içinde bunun ne denli doğru bir uygulama olduğuna inancımız artmış bulunuyor. Gülevi Safranbolu’nın tüm döşemeleri hergün düzenli olarak süpürülüyor ve paspas yapılıyor. Denetleme sonrası ziraat mühendisi olan başkan olumsuz bulduğu iki noktayı daha not etti:
“Konaklarımızın her iç kapısı diğerinden farklıydı. Kent otellerine bakıp standart otel kapıların nasıl olması gerektiğini görmeliydik.” Diğeri ise “genel tuvaletlerde kullandığımız bir kullanımlık pamuk el havlularına bir anlam verememiş; neden kağıt havlu kullanmadığımıza” takılmıştı. Kendisiyle tartışmaya girmemeyi tercih etmiş; 220 yaşında bulunan konaklarımızın hala yaşayan yapı elemanlarının yaşamlarını özenerek nasıl uzatmakta olduğumuzu ve tek kullanımlık kumaş havluların önde gelen lüks otellerde yaygın olarak kullanılmakta olduğunu kendisine söylemeyi gereksiz bulmuştuk.

Sonuçta denetleme raporunun bize bırakılan kopyasından, tüm diğer mali, güvenlik, yangın vb konularda sorun olmadığını buna karşın “Oldukça temiz” olduğumuzu öğrendik. “Oldukça temiz”in ne anlama geldiğini hala anlayabilmiş değiliz.

____________________________________

1 https://gulevisafranbolu.wordpress.com/2014/07/27/safranboluda-bulunan-otel-ve-pansiyonlarin-

sosyal-medya-verileri-isiginda-degerlendirilmesi/

2 Çelik Palas Otel’in booking.com değerlendirmesi bulunmamaktadır.

3 Uz Otel BB olarak sınıflandırılmaktadır.

İçinden Otobüs Geçen Tarihi Kent SAFRANBOLU

İbrahim Canbulat

 

OWHC

10 – 12 Kasım 2005 günleri OWHC (Dünya Tarihi Kentler Birliği), “Avrasya Kentlerinde Kültür Turizminin Gelişimi” başlıklı bir seminer düzenledi. Bu seminerde ben de “İbn-i Battuta’nın Safranbolu’su / Safranbolu’nun Turizm Etkisinde Geçmiş ve Geleceği” başlıklı bir bildiri sundum. Bu bildiride konuyu yalnızca kültür turizmi bağlamında değil, tarihi kentin algılanması kadar, yanlış planlamalar sonucu önemli derecede motorlu trafik baskısı altında kalması gibi etmenleri de göz önünde bulundurmaya çalışmış; sorunların çözümü için İbn-i Battuta Kültür Yolu olarak isimlendirdiğim bir seçenek sundum(1).
1930’larda Türkiyenin ilk ağır sanayi yatırımı olan Karabük Demir ve Çelik İşletmeleri, küçük bir köy olan Karabük’ü önemli bir kentsel merkez durumuna getirmiş, bölgedeki tüm iş gücünü emmiş, Safranbolu ise ancak Karabük Demir Çelik İşletmeleri’nin yatakhane yerleşmesi işlevini üstlenerek tutunabilmişti. Bütün bunların etkisinde Safranbolu’nun kentsel ulaşım örüntüsü tümüyle değişmişti. İzleyen yıllarda ise Çarşı (Safranbolu Tarihi Merkezi) işlevini kaybetmiş ve Kıranköy’de yeni bir merkez oluşmuştu. Sonuçta, geçerli imar planı ve yönetmelikleri de dikkate alınmayarak Karabük – Kastamonu Karayolu tarihi kentin içinden geçirilmişti. Bu yol üzerinde oldukça fazla sayıda tarihi konak yıkılarak Kazdağlı Meydanı açılmış(2), yolcu indirme – bindirme amaçlı duraklar ve otoparklar yapılmıştı. Ardından 1990’lı yıllarda gelişen ve giderek hızı artan otel ve diğer turistik hizmet yatırımları Kazdağlı Meydanı’nın etrafına kümelendiler. Bu uygulama bugün çoğu otobüsle seyahat eden günübirlikçiler dahil yılda yaklaşık 1 milyon turistin tarihi kentin tam merkezinde oluşturduğu trafik kaosuna neden olmaktadır. Tarihi kente gelen motorlu araçların yeni kent merkezinden geçiyor olması ve yarattığı yoğunluk ise bir başka sorundur.
UNESCO Milli Komisyonu’nun 6 yılda bir gerçekleştirdiği Safranbolu Miras Alanı değerlendirmesi bağlamında geçenlerde yapılan toplantıda, geçmiş dönemlerin yöneticileri birbirlerini aşağılayarak, Safranbolu Tarihi Merkezinin adının “Çukur” olup olmadığı sorununu tartıştılar. Bu tanımlama Safranbolu’nun Dünya Miras Listesi’ne alınması için yapılan başvurudan kaynaklanmış olmalıdır. Gerçekte, bu tanımlamanın bugünkü kentsel morfoloji açısından tutarlı olduğu da göz ardı edilmemelidir. Safranbolu Tarihi Merkezi, Gümüş ve Akçasu kanyonlarına yerleşmiş bir yaya kentidir. Varlık nedeni olan ve aslında bir Roma Yolu olan Gerede – Kastamonu Kervan Yolu kente en düşük kota sahip güneyinden dokunarak geçmekteydi. Kervan yolunun kente dokunduğu bu noktada, yolcu hanları, nalbur ve nalbantlar, kentin sanayi bölgesi sayılan tabakhaneler ve bunlara bağlı hizmet işletmeleri, Cinci Kervansarayı bulunmaktaydı. Yamaçlarına konakları ve bahçelerinin yerleştiği kanyonların dibine ise çarşı, pazaryeri, cami ve hamam gibi kamusal yapılar yerleşmişti. Yukarıda belirttiğim yanlış trafik planlaması sonucunda geçmişte tarihi kente güney ucundan dokunan Gerede – Kastamonu Kervan Yolu’nun tam karşıtı bir yaklaşımla kanyonların üstünde bulunan Kıranköy’den yokuş aşağı, Safranbolu’nun kentsel hiyerarşisini ve örüntüsünü yok sayarak konut bölgelerine dalınmaktadır. Yeni yapılan yol geçmişte kentin asıl transfer merkezi olan güneyiyle ise hiç bir şekilde bağlantı kurmamaktadır. Bu nedenlerle Safranbolu tarihi kentine hem baş aşağı, hem de ters yönden giren kültür turistinin Safranbolu Tarihi Kenti’ni anlamlandıramaması bir yana kentin en önemli varlık nedeni olan kervan yolu ile bağlantısını görememekte ve tabakhaneleri gezememektedir. Bu konuya başka bir yazımda değinmiştim(3).

Roman Road_edited-1

Yakın zamanda -bilinçsizce- üzeri asfaltlanmış bulunan Roma Kervan Yolu’nun Safranbolu Mezarlığı geçişi.(4)
OWHC Seminerindeki bildirim İbn-i Batuta Yolu vurgulamasıyla yaratılacak yeni bir motorlu trafik aksıyla hem tarihi kentin merkezinde oluşan motorlu trafik kaosunu çözebilecek hem de kültür turistinin yayalaştırılarak kenti daha doğru bir şekilde gezmesini sağlayabilecekti(5).

İbn-i Battuta Kültür Yolu
Yukarıdaki haritada kırmızı ile Gerede – Kastamonu Kervan Yolu, mavi ile sonradan açılan Karabük – Kastamonu Karayolu, ve yeşil ile seçenek İbn-i Batuta Yolu gösterilmektedir.(6)

Önceki Belediye Başkanı Nihat Cebeci ve önceki Kaymakam Gökhan Azcan’la bu projeyi ayrı ayrı tartıştık. Hatta, Cebeci yolun güzergahı konusunda çalışmalar yaptı. Daha sonraları bir görüşmede Azcan, İbn-i Battuta Yolu’nun masraflı olacağını ileri sürerek konuyu kapattı. Şu andaki Belediye Başkanı Dr. Necdet Aksoy ise çözümü kentin kuzeyinde yapılacak büyük otoparkta otobüslerin toplanması ve konukların kente özel araçlarla taşınması şeklinde çözmeyi planlamaktadır. Bu çözüme bir otel ve restoran işletmecisi şiddetle karşı çıkmaktadır. Geçenlerde, işadamı Şefik Dizdar’ın önerim İbn-i Battuta Kültür Yolu’na benzer bir çözüm için görüşmeler yaptığını ancak bir sonuca ulaşamadığını öğrendim.
Görünen o ki, Safranbolu Tarihi Kenti’nin başı motorlu trafiğin gürültü ve kirlilikle daha çok ağrıyacaktır.

Notlar:

1.) OWHC Euroasia International Tourism Seminar, 10 – 12 November 2005, Reports and Resolution, “The Development of Cultural Tourism in the Euroasia Cities”, nd., page 105. ayrıca bakınız https://gulevisafranbolu.wordpress.com/2011/11/14/ibn-i-batutas-safranbolu-past-and-present-of-safranbolu-under-the-influence-of-tourism/

2.) Gerçekte Osmanlı kentlerinde meydan bulunmamaktadır. Kamusal açık alanlar yalnızca cami avlularıyla sınırlıdır.

3.) “Safranbolu / Kanyonları Şehri” Atlas, Sayı 178, Ocak 2008, sayfa: 76–92 ayrıca bakınız https://gulevisafranbolu.wordpress.com/2011/07/14/safranbolu-kanyonlarin-sehri/

4.) Fotografı sağlayan İş Adamı Ahmet Sarıaltın’a teşekkür ederim.

5.) 1998 Safranbolu hava fotoğrafını sağlayan Em. Hv. Alb. Erhan Hangün’e teşekkür ederim. Çok yüksek çözünürlükteki fotoğrafta, kendini henüz yenileyememiş bulunan kentsel dokudaki istimlak izleri açıkça gözükmektedir.

6.) Bu kısıtlı yazıyla İbn-i Battuta Kültür Yolu önerisi bir fikir projesi sunumu olarak tanıtılmaktadır. Bu nedenle teknik ayrıntılara girilememiştir. Yine yazıda çok kısa değinilen Osmanlı Kenti, koruma süreçleri ve benzer ayrıntılar ve zengin kaynakça için bakınız: https://gulevisafranbolu.wordpress.com/2012/08/14/safranbolu-unesco-dunya-miras-kenti-14/ ve devamı